Abhazya Cumhuriyeti’nin Politik Tarihinde Devletleşme Süreci -Tarba Sude Yılmaz

Günümüzde Abhazya Cumhuriyeti çatısında yaşayan Abhaz halkı tarih sahnesine cumhuriyet kurulmadan yüzyıllar önce çıkmışlardır. Abhazların ilk ataları Abeşla’ların bugünkü Abhazya ve çevresinde tarih sahnesine çıkışı M.Ö. 5000 yılda görülmüştür. M.Ö. 3000 yılında Abhazların ataları Abasg, Apsil, Sanik ve Misimian’ların bugünkü Abhazya ve çevresinde ayrı topluluklar halinde yaşamaya başlaması ve M.Ö. 2000 ve 1000 yıllar arasında bugünkü Abhazya kıyılarında toplu yerleşim merkezlerini oluşturmaya başlamaları günümüze kadar ulaşan bilgiler arasındadır.

Tarih boyunca Abhazya toprakları konumu dolayısı ile Bizans’ın, Perslerin, Osmanlının (Araplar, Hazar Türkleri, İskitler vs.) ve Çarlık Rusya’nın hedefi haline gelmiş, asla kendi haline bırakılmamıştır. Lojistik olarak merkezi yollar üzerinde oluşu ve kuzey-güney arasındaki göçlerle sürekli olarak tehdit altında tutulmuş, savaş ortamında yaşatılmıştır.

Abhazların ilk devletleşmesi M.S 8. Yüzyılda görülmüştür. 730 yılında kurulan Abhaz Krallığı bu coğrafyada varlığını 1008 yılına kadar sürdürmüştür. 1008 yılında Gürcü Krallığıyla hanedan verasetiyle birleşmiştir. Zamanla Batı Gürcistan’ı içine alan Abhaz Krallığı ne yazık ki Moğol istilası ile yıkıldı ve kendi topraklarında tekrar egemenlik kurdular.

M.S 800 yılındaki Avrupa Haritasında Abhazya Krallığı Haritası (http://abkhazworld.com/aw/abkhazia )

Arap, Pers, Bizans istilalarının ardından Abhazya 1455’de Osmanlı, 1810’da da kısmen Rusya’nın kontrolüne girdi. Tüm bu dönemlerde Abhazya’nın siyasi varlığı ve devlet yapısı özerk bir statüde de olsa hep devam etti. Abhazya’da farklı yerel yönetimler kurulmuş, ancak Bolşevik Devrimi sonrası 1918 yılında Abhazya Kafkas Dağlı Halkları Konfederasyonu’na katılmıştır.

1921 yılına gelindiğinde ise Abhaz halkı Bağımsız Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurmuştur. 31 Mart 1921’de bağımsızlık dönemin Rus lideri Lenin’e bildirilmiş ve Gürcistan da 21 Mayıs 1921’de Bağımsız Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti tanımıştır. (Dr. V.A Chirikba. The international legal status of the Republic of Abkhazia in the light of international law. “Independence of Abkhazia and Prospects for the Caucasus” Konferansında sunulmuştur. Istanbul, Bilgi University, 30 May 2009. http://apsnyteka.org/file/Chirikba_The_International_Legal_Status_ of_the_Republic_of_Abkhazia.pdf)

1921’den 1931’e kadar Sovyet Cumhuriyetlerinden biri olan Abhazya, Stalin’in çalışmalarıyla özerk statüsüne indirgenmiş ve 1931’de Gürcistan’a bağlanmıştır. 1931, 1957,1967,1978 ve 1989’da Abhazlar bu durumu büyük eylemlerle protesto etmiştir. (http://abkhazworld.com/aw/conflict/731-the-georgian-abkhazian-conflict-chirikba )

Abhazya’nın Gürcistan’a bağlanmasından sonra Gürcistan Abhazlar üzerinde yoğun bir şekilde asimilasyon çalışmalarına başlamıştır. Abhazya’ya Gürcü ailelerin zorunlu ikamet ettirilmesi, Abhaz alfabesinin kullanılmasının yasaklanması ve akabinde Gürcü alfabesi baz alınarak yeni bir alfabe oluşturulması bu çalışmaların başında gelmektedir.

Ancak 1980’lerin sonuna doğru Abhazlar ve ülkeye sonradan yerleştirilen Gürcüler arasındaki etnik sorunlar tansiyonu artırdı. 1989 yılında “Üniversite Olayları” olarak bilinen sorun gündeme geldi ve yine aynı yıl içinde Abhaz Halk Cephesi kurulmuştur.

Bu gelişmelerin sonucunda meydana gelen etnik çatışmalar karşısında, Gürcistan 14 Ağustos 1992’de Abhazya’ya saldırmak suretiyle savaş açmıştır. Bir yılı aşkın süre zarfında devam eden savaş 30 Eylül 1993 tarihinde Abhazya’nın zaferiyle sonuçlanmıştır.

Abhazların zaferiyle sonuçlanan bağımsızlık savaşını takip eden uzun yıllar boyunca, o tarihlerde başta Gürcistan’ın da üyesi olduğu Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) tarafından 1996 yılından itibaren Abhazya’ya ağır bir ambargo uygulanmaya başlandı. Kara sınırları kapatıldı, denizden abluka uygulandı. Mandalina gibi en önemli tarım ürünlerinin ihracı ya engellendi, ya da kısıtlandı. 2006 yılından itibaren BDT üyesi Rusya Federasyonu, daha önce kısmen gevşettiği ambargoyu fiilen adım adım kaldırdı.

BDT’nin dışında Abhazya’nın Türkiye’den siyasi, ekonomik ve sosyal olarak tanınma beklentisinde olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Türkiye’nin Abhazya’yı tanımaması iki ülke arasındaki ilişkileri sınırlandırmaktadır.

30 Eylül 1993’de savaş sona ermiş, 26 Kasım 1994 yılında Abhazya Cumhuriyeti 1921 anayasasına dönüş yaparak bağımsızlığını ilan etmiştir. 26 Kasım 1994’de kabul edilen Abhazya Anayasası, 1999’da tüm Abhazya’da yapılan referandumla yeniden onaylanmıştır. Aynı yıl içinde (1999) Abhazya Devlet Bağımsızlığı Yasası kabul edilmiştir.

26 Ağustos 2008 tarihinde Rusya Federasyonu tarafından resmen tanınmıştır. Rusya Federasyonu’nun ardından Abhazya’yı BM üye ülkelerinden 5 Eylül 2008’de Nikaragua, 10 Eylül 2009’da Venezuella, 15 Aralık 2009’da Nauru, 29 Nisan 2010’da Vanuatu, 29 Eylül 2011’de Tuvalu devletleri de resmen tanıdığını açıkladı. 2011 yılından itibaren Abhazya’nın uluslararası alanda bağımsız bir devlet olarak tanınmasına yönelik çalışmalar hız kesmeden sürdürülmektedir.

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

 

Comments are closed.