Abhazya Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı – Tarba Sude Yılmaz

Abhazya, resmi adı ile Abhazya Cumhuriyeti devleti Karadeniz’in doğusunda, Rusya ve Gürcistan arasında varolan bir ülkedir. 1992’deki Abhaz-Gürcü savaşı 30 Eylül 1993’de sona ermiş, sonrasında Gürcistan Cumhuriyeti’nden ayrılan Abhazya,  26 Kasım 1994 yılında Abhazya Cumhuriyeti 1921 anayasasına dönüş yaparak bağımsızlığını ilan etmiştir. 3 ekim 1999’da Abhazya halkının referandumla yeni anayasaya ve bağımsızlığa tekrar onay vermesi bağımsızlığı netleştirmiştir. 26 Ağustos 2008 tarihinde Rusya Federasyonu Abhazya’yı resmen tanımıştır.

Abhazya adını, bugünde bölgenin yerel halkı olan Abhazlardan alır. 8.600 km²’lik bir alanı kapsar. Abhazya Devlet İstatistik Kurumu tarafından, yapılan 2011 nüfus sayımına göre Abhazya’nın nüfusu 240.705 kişidir.

26 Kasım 1994’de onaylanan Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 1, Madde 2’ye göre genel hükümet yönetimi Abhazya Cumhuriyeti sistemidir. Abhazya Cumhuriyeti özgürlüğünü tek kaynaktan alır. Bu kaynak halktır, Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlarıdır. Halk, yönetime doğrudan ya da seçtiği vekillerin temsilciliğiyle katılır.

Devletin yasama, yürütme ve yargı birimlerinin ayrılığı ve bağımsızlığı ilkesi, Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 1, Madde 7’de açıklandığı üzere güvence altına alınmıştır. Ancak altının çizilmesi gerektiği bir nokta olarak; uygulamada yürütme birimi diğerlerinden daha fazla güce sahiptir. Dolayısıyla Abhazya Cumhuriyeti başkanlık sistemine dayalıdır denilebilir.

Başkanlık sistemi, kuvvetler ayrılığının kesin ve katı bir şekilde uygulandığı, yürütmenin tek taraflı şekilde başkanın elinde olduğu ve başkanın halk tarafından seçildiği sistemdir. Devlet Başkanı, Başbakan ve Bakanlar Kurulu üyelerini parlamentonun onayı olmaksızın atama yetkinine sahiptir. Parlamentonun Hükümeti istifaya çağıma yetkisi yoktur.

Parlamentonun yetkileri oldukça kısıtlıdır. Devlet Bütçesini onaylar, uygulamayı denetler Devlet Başkanı ülkenin siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve etnik konularındaki programlara ilişkin hususların parlamentoda tartışılmasına ihtiyaç dahi duymaz.

YÜRÜTME

Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 4, Madde 48’e göre yürütme görevinin başında Abhazya Cumhuriyeti başkanı vardır. Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanını seçimleri eşit ve doğru seçim hakkı tanınarak gizli oylama yoluyla seçer. Görev süresi 5 yıldır. Devlet başkanı kendi yardımcısını atar ya da görevine son verir. Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanı seçim süresi anayasayla belirlenmiştir. Abhazya Cumhuriyeti’nde bulunan tüm devlet kademeleri ve bakanlar kabinesinin başında devlet başkanı vardır. Bakanlar kademesinde başkan, başbakan yardımcısı bakanlar ve diğer hükümet görevlileri yer alır. Abhazya Cumhuriyeti parlamentosu Anayasa Kısım 4 madde 53’e göre;

Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanı:

  1. İnsan hak ve özgürlüklerinin ve Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve kanunlarının ve uluslararası yükümlülüklerinin gözetilmesini garanti eder.
  2. İç ve dış politikanın temel niteliklerini belirler,
  3. Uluslararası ilişkilerde devleti resmi olarak temsil eder,
  4. Uluslararası belgeler ve devletlerarası anlaşmaları imzalar,
  5. Abhazya Cumhuriyeti’nin güvenliği ve toprak bütünlüğünü korumak için gereken önlemleri alır, kanun tarafından belirlenen güvenlik kurulunu kurar ve başkanlık eder,
  6. Abhazya Cumhuriyetinin askeri doktrinini onaylar,
  7. Abhazya Cumhuriyetinin silahlı kuvvetlerine komuta eder ve yönetir,
  8. Abhazya Cumhuriyetinin yabancı devletlerdeki ve uluslararası kurumlardaki diplomatik temsilcilerini atar ve geri çağırır,
  9. Hükümet, ekonomi, sosyal, kültürel ve ulusal refah alanlarındaki programları onaylar,
  10. Mali politika ve kredi politikasının ve bilim, eğitim, kültür, sağlık, çevre korunması ve sosyal refah alanlarındaki politikaların Abhazya Cumhuriyeti topraklarında uygulanmasını garanti eder,
  11. Vatandaşlık verilmesi, mülkiyet, bütçe ve mali sistem, vergilendirme, çevre korunması ve devlet memurluğu hakkındaki yasal düzenlemeler arasındaki tutarlılığı garanti eder,
  12. Parlamento oturumlarına katılabilir ve istediği takdirde söz alabilir,
  13. Daha sonra Parlamento tarafından onaylanmak üzere, yurttaşlarının güvenliğini sağlamak üzere kanuna uygun olarak olağanüstü hal ve savaş hali ilan eder,
  14. Yetkileri gereğince, Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosuna Merkez Bankası başkanı, genel savcı ve diğer görevler için aday gösterir ve bunların görevden alınması için Parlamentoya teklifte bulunur,
  15. Parlamento seçim tarihini belirler,
  16. Abhazya Cumhuriyetinin şehir ve bölgelerinde yürütme yetkisi başkanını atar ve görevden alır,
  17. Yürütme birimlerinin çalışma usullerini ve yapısal örgütlenmelerini değerlendirir,
  18. Bakanların ve birimlerin, şehir ve bölgelerde yerel birimlerin, yerel idari birimlerin, yerel hükümet organlarının Abhazya Cumhuriyeti Anayasasına ve yasalarına aykırı emir, talimat ve yönetmelikleri iptal eder,
  19. Parlamentonun veya yüksek mahkemenin isteği üzerine veya re’sen kanun tarafından belirlenen kural ve usullere uygun olarak referanduma gidilmesine karar verir,
  20. Ülkedeki durum, devlet iç ve dış politikasının genel nitelikleri hakkında Parlamentoya yıllık raporlar sunar, devlet bütçe tasarısını sunar ve devlet bütçesinin yürütülmesini rapor eder.
  21. Parlamentonun olağanüstü toplantıya çağırabilir,
  22. Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlığı konusundaki sorunları yasaya uygun olarak çözümler,
  23. Af ilan eder,
  24. Abhazya Cumhuriyetinin devlet madalyaları, onur ünvanları ve ordu ve özel rütbelerini verir,
  25. Standartları, ölçü ve ağırlık birimlerini belirler,
  26. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve yasaların kendisine verdiği diğer görevleri yerine getirir,

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya hakkındaki kaynaklarda devletin en üst makamı için kullanılan sıfat devlet başkanı ya da cumhurbaşkanı olarak farklılık göstermektedir. Bunun nedeni Abhazca’da Ahada terimi Devlet başkanına denk gelse de Türkçe ve diğer dillerdeki karşılığı Cumhurbaşkanı olarak kullanılmaktadır.

Mevcut Devlet Başkanı olan Raul HACIMBA 2014 yılında yapılan seçimle %50.57 oy alarak göreve seçilmişti.

Cumhurbaşkanlığı web sitesi adresi : http://presidentofabkhazia.org/

YASAMA

Abhazya Cumhuriyeti Anayasa’sı Bölüm 3, madde 46’ya göre yasama yetkisi parlamentoya verilmiştir. Abhazya parlamentosu 35 milletvekilinden oluşur. Parlamento seçimle başa gelir. Seçimde herkes eşit haklara sahiptir. Seçim gizli oyla yapılır. Parlamento üyesinin görev süresi 5 yıldır. Abhazya Cumhuriyeti parlamentosu Anayasa Kısım 3 madde 47’ye göre;

  1. Abhazya Cumhuriyeti Anayasasını ve kanunlarını onaylar,
  2. İdari ve bölgesel birimlerin değişikliklerine karar verir,
  3. Başkanın ülkenin durumu, iç ve dış politikanın genel görünümü ve devlet politikası ile uygulama usulleri hakkında Başkanın konuşmasına ev sahipliği eder,
  4. Devlet bütçesini görüşür, onaylar ve bunun yürütülmesini denetler,
  5. Ceza Kanununu, Ceza Usul Kanunu, Toplu İş Kanunu, Medeni Kanun, Medeni Usul Kanunu, Tahkim ve diğer kanunlar ile yargı sistemi ve kovuşturmaya ilişkin kanunları onaylar ve kabul eder,
  6. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve kanunlarının yorumlar,
  7. Abhazya Cumhuriyetinin devlet madalyaları, onur unvanları ve ordu rütbelerini belirler,
  8. Abhazya Cumhuriyeti’nin taraf olduğu Devletlerarası antlaşmaları ve sözleşmeleri onaylar veya reddeder,
  9. Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosunun Başkanını ve vekilini seçer,
  10. Başkanın aday göstermesi üzerine, Genel Savcıyı, Merkez Başkanı ve diğer görevlileri kanun gereğince atar ve görevden alır,
  11. Bir bakan hakkında verilen güvensizlik oyu üzerine nihai karar verir,
  12. Abhazya Cumhuriyeti Başkanının, görevden alınması amacıyla yargılanmasına karar verir,
  13. Af ilan eder.
  14. Savaş ilan edilmesine ve barış imzalanmasına karar verir,
  15. Abhazya Cumhuriyeti milletvekillerinin dokunulmazlıkları hakkında karar verir.
  16. Olağanüstü hal ve savaş ilan edilmesi hakkındaki kararın yasallığını denetler.
  17. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası tarafından verilen diğer görevleri yerine getirir.

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya’da son parlemento seçimleri 10 Nisan 2012 yapılmıştır. Mevcut Parlemento başkanı olarak Valeri Bganba’dır.

Mevcut parlementoda bulunan tek Türkiye’den anavatana geri dönmüş (repatriant) vekil Ardzınba Tayfun’dur.

Parlemento websitesi : http://www.parlamentra.org/

YARGI

Abhazya Cumhuriyeti’nde yargı hakkı mahkemelerindir. Abhazya Cumhuriyeti’nde mahkemeler anayasa yasalarında belirtildiği gibidir. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Kısım 5, Madde 73’e göre; Abhazya Cumhuriyeti yüksek yargı organı yüksek mahkemedir. Abhazya Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi ;

  1. Başkan, Parlamento ve diğer devlet organları ile yerel yönetimlerin aldığı bütün kararların anayasaya uygunluğunu denetlemek,
  2. Devlet ile yerel yönetimler arasındaki uyuşmazlıkları karara bağlamak,
  3. Seçimler ve seçim usulü hakkındaki uyuşmazlıkları karara bağlamak,
  4. Anayasa hakkındaki herhangi bir anlaşmazlığı çözmek veya bu konudaki görüşünü açıklamak
  5. Cezai, hukuk ve idari davalarda yasal prosedürü yerine getirmek
  6. Abhazya Cumhuriyeti mahkemelerinde verilen bütün kararların yasallığını denetlemek
  7. Bütün mahkemelere yasal prosedür ile ilgili konularda açıklama sağlamaktır.

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya Yüksek Mahkemesi Web sitesi: http://www.vs-ra.org/

YEREL SEÇİMLER

Abhazya Cumhuriyeti’nde Belediye Başkanlığı ve şehir Valiliği sıfatları tek bir bireyde toplanmaktadır. Vali sıfatını alan bu kişiler mevcut dönemin devlet başkanı tarafından atanmaktadırlar. Vali olarak seçilmenin önemli koşullarından biri vali adayının daha önce il meclisinde görev yapmış olmasıdır.

Abhazya’da 7 bölge Valiliği ve 3 şehir Valiliği (Sukhum, Pitsunda ve Novi Afon) bulunmaktadır.

Abhazya’da son yerel seçimler Gal Bölgesi hariç olmak üzere 3 Nisan 2016’da yapılmıştır. Gal Bölgesinin yerel seçimleri 2017 baharında gerçekleşecek. (http://abkhazinform.com/ )

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

 

Comments are closed.