Ilber Ortaylı Abhaz Devlet Üniversitesi’nde konuşma yaptı

 20161010_135209

Abhaz Devlet Üniversitesi’nde öğrenci ve akademisyenlere Rusca kısa bir konuşma yapan Türk tarihçi İlber Ortaylı’nın konuşmasından bazı notlar aşağıdadır:

* Abhazya tarihi 8nci yüzyılda başlar. Bölgede yaşayan diğer milletler bu kadar eskı kayıtlara, modern tarihe, historiografiye sahip değildirler. Tarihleri Abhazya’dan daha sonra başlar… Bölgedeki Türk tarihi mesela 10.ncu yüzyılda başlar. Aynı şekilde Rus tarihi de 10.ncu yüzyıldan sonra başlar. Önemli belgelerimiz yoktur bu döneme ait. Bu sebeple Abhazya bizler için önemlidir. Bugün Abhazya küçük bir nüfuslu bir devlet ama tarihte, Osmanlı yönetimi altında önemli bir rol oynadı.

* Evliya Çelebi, Abhaz kökenliydi. Onun Kafkasya Seyahati notlarını okumalısınız. (Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nin tamamı Abhazya Strtejik Araştırmalar Merkezi çalışma ortaklarından Ankara KAFDAV tarafından milli kütüphaneye bağışlanmıştır ve ilgili araştırmacılar tarafından kaynak olarak kullanılabilir.

* Türkiye’de Abhazya’dakinden daha çok Abhaz yaşamaktadır. Abhaz dili ve kültürü Türkiye’de daha iyi yaşamıştır. Abhazlar köylerde, şehirlerde ve başka ülkelerde yaşamaktadırlar. Türkiye ve diğer yerlerde yaşayan Abhazlar Abhazya’ya yardım etmelilerÜniversiteyi oda oda yenilemeliler ve siz öğrenciler de temiz tutmalı ve iyi çalışmalısınız.

*Ilber Ortayli Abhazya’nın güzelliğinin kendisine hatırlattığını dile getirdiği Bulgar şair Ivan Vazov’dan Bulgaristan’ın güzelligini anlatan Rusça bir şiir okudu. r

* Denis Çaçalya’nın sorusu üzerine halen Türkiye’de bulunan Sohumkale kitabesinin ya da çok iyi bir kopyasının Sohum’a getirilebileceğini dile getiren Ortaylı aynı zamanda Topkapı’da bulunan Sohumkale anahtarının da şehre iadesi için çalışılabileceğini söyledi.

* Abhazya Bilimler Akademisi başkanı Zurab Capua’nın uzman yetiştirme konusunda yardım sorusuna ise diasporanın masrafları karşılaması halinde Rusya Bilimler Akademisi’ne bağlı Oryantalism Üniversitesi ile ortaklaşa düzenlenen Ayvalık Yaz Okulu’na Abhaz öğrencilerin de katılabileceğini dile getirdi. Yaz okulunda yoğun Osmanlıca dışında pratik Türkçe konuşma ve başka dersler de var. Ayrıca Abhazca bilenlerin ses benzerlikleri sebebiyle çok kolay Farsça öğrenebileceğini ve bunun da araştırmacılar için değişik kaynaklar sağlayacağını dile getirdi.

20161010_133626

Abhazya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ve Genç Diplomatlar Konseyi – Tarba Sude Yılmaz

Abhazya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı 17 Mayıs 1993’de Abhazya Cumhuriyeti’nin kurucu Cumhurbaşkanı Vladislav ARDZINBA tarafından kurulmuştur. Bakanlığın öncelikli amaçları Abhazya’nın güvenlik ve ekonomik gelişimini sağlamak, uluslararası alanda tanınmasını yaygınlaştırmak, uluslararası yatırımı ve yeni teknolojileri arttırmak ve yurtdışındaki Abhaz vatandaşlarının haklarını korumaktır.

Mevcut Abhazya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Çirikba Viaçeslav’dır. Dışişleri Bakan Yardımcıları; Taniya Kan ve Arşba Oleg’dir.

Abhazya Cumhuriyeti’nin 26 Ağustos 2008’de Rusya Federasyonu tarafından tanınmasıyla başlayan resmi düzeydeki diplomatik ilişkileri, Rusya Federasyonu’nun ardından 5 Eylül 2008’de Nikaragua, 10 Eylül 2009’da Venezuella, 15 Aralık 2009’da Nauru, 29 Nisan 2010’da Vanuatu, 29 Eylül 2011’de Tuvalu devletlerinin de Abhazya’yı tanımasıyla yoğunlaşarak devam etmektedir.

Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki Bölge Ofisleri; Rusya Federasyonu, Güney Osetya Cumhuriyeti, BDT, TMC ve Gürcistan Bölümü, Türkiye ve Ortadoğu Bölümü, Latin Amerika, Asya, Afrika ve Asya–Pasifik Bölümü ve Avrupa, ABD ve Kanada Bölümü’dür.

Bakanlıktaki resmi işlerin görüldüğü departmanlar; Politika Bölümü, Çevirmenlik Bölümü, Konsolosluk Hizmetleri, Kançilarya, Diplomatik Protokol Bölümü, Enformasyon Bölümü, Bilgi Bölümü ve Hukuk Bölümü’dür.

Genç Diplomatlar Konseyi 2014 yılında kurulan Abhazya Cumhuriyeti Dışişlerine bağlı bir konseydir. Bu  konsey, Abhazya Devlet Üniversitesi’nin Uluslararası İlişkiler bölümünden yeni mezun (1-2 senelik) olan genç diplomatların katıldığı bir konseydir. Yine Abhazya Devlet Üniversitesi bünyesinde bu konseyin aktif olarak çalışan bir topluluğu bulunmaktadır. Üniversitenin Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde, üçüncü sınıf ve üst sınıf öğrencilerinden bu konseye katılmak isteyenler konseye başvurunun ardından gerekli aşamaları geçtikleri taktirde üye olabilmektedirler. Konseyin mevcut üye sayısı 25’dir.

Bu konseyin amacı genç diplomatların ve ileride diplomat olmak isteyen özverili öğrencilerin üniversite boyunca öğrendikleri teorik bilgileri gerçek hayata uygularken pratik kazanmalarını sağlamaktır.

Genç Diplomatlar Konseyi bu kapsamda çeşitli etkinlikler düzenlemektedirler. Abhazya’nın yönetim sistemi, yürürlükteki prosedürler, siyaset vb. konularda yuvarlak masa toplantıları, konferanslar, forumlar düzenlemektedirler. Yerel çalışmaların dışında Genç Diplomatlar Derneği uluslararası alanda da Abhazya Cumhuriyeti’ni temsil edebilmektedir.

Abhazya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Resmi sitesi: http://mfaapsny.org/tur/

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

Abhazya Cumhuriyeti’nin Yönetim Yapısı – Tarba Sude Yılmaz

Abhazya, resmi adı ile Abhazya Cumhuriyeti devleti Karadeniz’in doğusunda, Rusya ve Gürcistan arasında varolan bir ülkedir. 1992’deki Abhaz-Gürcü savaşı 30 Eylül 1993’de sona ermiş, sonrasında Gürcistan Cumhuriyeti’nden ayrılan Abhazya,  26 Kasım 1994 yılında Abhazya Cumhuriyeti 1921 anayasasına dönüş yaparak bağımsızlığını ilan etmiştir. 3 ekim 1999’da Abhazya halkının referandumla yeni anayasaya ve bağımsızlığa tekrar onay vermesi bağımsızlığı netleştirmiştir. 26 Ağustos 2008 tarihinde Rusya Federasyonu Abhazya’yı resmen tanımıştır.

Abhazya adını, bugünde bölgenin yerel halkı olan Abhazlardan alır. 8.600 km²’lik bir alanı kapsar. Abhazya Devlet İstatistik Kurumu tarafından, yapılan 2011 nüfus sayımına göre Abhazya’nın nüfusu 240.705 kişidir.

26 Kasım 1994’de onaylanan Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 1, Madde 2’ye göre genel hükümet yönetimi Abhazya Cumhuriyeti sistemidir. Abhazya Cumhuriyeti özgürlüğünü tek kaynaktan alır. Bu kaynak halktır, Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlarıdır. Halk, yönetime doğrudan ya da seçtiği vekillerin temsilciliğiyle katılır.

Devletin yasama, yürütme ve yargı birimlerinin ayrılığı ve bağımsızlığı ilkesi, Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 1, Madde 7’de açıklandığı üzere güvence altına alınmıştır. Ancak altının çizilmesi gerektiği bir nokta olarak; uygulamada yürütme birimi diğerlerinden daha fazla güce sahiptir. Dolayısıyla Abhazya Cumhuriyeti başkanlık sistemine dayalıdır denilebilir.

Başkanlık sistemi, kuvvetler ayrılığının kesin ve katı bir şekilde uygulandığı, yürütmenin tek taraflı şekilde başkanın elinde olduğu ve başkanın halk tarafından seçildiği sistemdir. Devlet Başkanı, Başbakan ve Bakanlar Kurulu üyelerini parlamentonun onayı olmaksızın atama yetkinine sahiptir. Parlamentonun Hükümeti istifaya çağıma yetkisi yoktur.

Parlamentonun yetkileri oldukça kısıtlıdır. Devlet Bütçesini onaylar, uygulamayı denetler Devlet Başkanı ülkenin siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve etnik konularındaki programlara ilişkin hususların parlamentoda tartışılmasına ihtiyaç dahi duymaz.

YÜRÜTME

Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 4, Madde 48’e göre yürütme görevinin başında Abhazya Cumhuriyeti başkanı vardır. Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanını seçimleri eşit ve doğru seçim hakkı tanınarak gizli oylama yoluyla seçer. Görev süresi 5 yıldır. Devlet başkanı kendi yardımcısını atar ya da görevine son verir. Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanı seçim süresi anayasayla belirlenmiştir. Abhazya Cumhuriyeti’nde bulunan tüm devlet kademeleri ve bakanlar kabinesinin başında devlet başkanı vardır. Bakanlar kademesinde başkan, başbakan yardımcısı bakanlar ve diğer hükümet görevlileri yer alır. Abhazya Cumhuriyeti parlamentosu Anayasa Kısım 4 madde 53’e göre;

Abhazya Cumhuriyeti devlet başkanı:

  1. İnsan hak ve özgürlüklerinin ve Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve kanunlarının ve uluslararası yükümlülüklerinin gözetilmesini garanti eder.
  2. İç ve dış politikanın temel niteliklerini belirler,
  3. Uluslararası ilişkilerde devleti resmi olarak temsil eder,
  4. Uluslararası belgeler ve devletlerarası anlaşmaları imzalar,
  5. Abhazya Cumhuriyeti’nin güvenliği ve toprak bütünlüğünü korumak için gereken önlemleri alır, kanun tarafından belirlenen güvenlik kurulunu kurar ve başkanlık eder,
  6. Abhazya Cumhuriyetinin askeri doktrinini onaylar,
  7. Abhazya Cumhuriyetinin silahlı kuvvetlerine komuta eder ve yönetir,
  8. Abhazya Cumhuriyetinin yabancı devletlerdeki ve uluslararası kurumlardaki diplomatik temsilcilerini atar ve geri çağırır,
  9. Hükümet, ekonomi, sosyal, kültürel ve ulusal refah alanlarındaki programları onaylar,
  10. Mali politika ve kredi politikasının ve bilim, eğitim, kültür, sağlık, çevre korunması ve sosyal refah alanlarındaki politikaların Abhazya Cumhuriyeti topraklarında uygulanmasını garanti eder,
  11. Vatandaşlık verilmesi, mülkiyet, bütçe ve mali sistem, vergilendirme, çevre korunması ve devlet memurluğu hakkındaki yasal düzenlemeler arasındaki tutarlılığı garanti eder,
  12. Parlamento oturumlarına katılabilir ve istediği takdirde söz alabilir,
  13. Daha sonra Parlamento tarafından onaylanmak üzere, yurttaşlarının güvenliğini sağlamak üzere kanuna uygun olarak olağanüstü hal ve savaş hali ilan eder,
  14. Yetkileri gereğince, Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosuna Merkez Bankası başkanı, genel savcı ve diğer görevler için aday gösterir ve bunların görevden alınması için Parlamentoya teklifte bulunur,
  15. Parlamento seçim tarihini belirler,
  16. Abhazya Cumhuriyetinin şehir ve bölgelerinde yürütme yetkisi başkanını atar ve görevden alır,
  17. Yürütme birimlerinin çalışma usullerini ve yapısal örgütlenmelerini değerlendirir,
  18. Bakanların ve birimlerin, şehir ve bölgelerde yerel birimlerin, yerel idari birimlerin, yerel hükümet organlarının Abhazya Cumhuriyeti Anayasasına ve yasalarına aykırı emir, talimat ve yönetmelikleri iptal eder,
  19. Parlamentonun veya yüksek mahkemenin isteği üzerine veya re’sen kanun tarafından belirlenen kural ve usullere uygun olarak referanduma gidilmesine karar verir,
  20. Ülkedeki durum, devlet iç ve dış politikasının genel nitelikleri hakkında Parlamentoya yıllık raporlar sunar, devlet bütçe tasarısını sunar ve devlet bütçesinin yürütülmesini rapor eder.
  21. Parlamentonun olağanüstü toplantıya çağırabilir,
  22. Abhazya Cumhuriyeti vatandaşlığı konusundaki sorunları yasaya uygun olarak çözümler,
  23. Af ilan eder,
  24. Abhazya Cumhuriyetinin devlet madalyaları, onur ünvanları ve ordu ve özel rütbelerini verir,
  25. Standartları, ölçü ve ağırlık birimlerini belirler,
  26. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve yasaların kendisine verdiği diğer görevleri yerine getirir,

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya hakkındaki kaynaklarda devletin en üst makamı için kullanılan sıfat devlet başkanı ya da cumhurbaşkanı olarak farklılık göstermektedir. Bunun nedeni Abhazca’da Ahada terimi Devlet başkanına denk gelse de Türkçe ve diğer dillerdeki karşılığı Cumhurbaşkanı olarak kullanılmaktadır.

Mevcut Devlet Başkanı olan Raul HACIMBA 2014 yılında yapılan seçimle %50.57 oy alarak göreve seçilmişti.

Cumhurbaşkanlığı web sitesi adresi : http://presidentofabkhazia.org/

YASAMA

Abhazya Cumhuriyeti Anayasa’sı Bölüm 3, madde 46’ya göre yasama yetkisi parlamentoya verilmiştir. Abhazya parlamentosu 35 milletvekilinden oluşur. Parlamento seçimle başa gelir. Seçimde herkes eşit haklara sahiptir. Seçim gizli oyla yapılır. Parlamento üyesinin görev süresi 5 yıldır. Abhazya Cumhuriyeti parlamentosu Anayasa Kısım 3 madde 47’ye göre;

  1. Abhazya Cumhuriyeti Anayasasını ve kanunlarını onaylar,
  2. İdari ve bölgesel birimlerin değişikliklerine karar verir,
  3. Başkanın ülkenin durumu, iç ve dış politikanın genel görünümü ve devlet politikası ile uygulama usulleri hakkında Başkanın konuşmasına ev sahipliği eder,
  4. Devlet bütçesini görüşür, onaylar ve bunun yürütülmesini denetler,
  5. Ceza Kanununu, Ceza Usul Kanunu, Toplu İş Kanunu, Medeni Kanun, Medeni Usul Kanunu, Tahkim ve diğer kanunlar ile yargı sistemi ve kovuşturmaya ilişkin kanunları onaylar ve kabul eder,
  6. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası ve kanunlarının yorumlar,
  7. Abhazya Cumhuriyetinin devlet madalyaları, onur unvanları ve ordu rütbelerini belirler,
  8. Abhazya Cumhuriyeti’nin taraf olduğu Devletlerarası antlaşmaları ve sözleşmeleri onaylar veya reddeder,
  9. Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosunun Başkanını ve vekilini seçer,
  10. Başkanın aday göstermesi üzerine, Genel Savcıyı, Merkez Başkanı ve diğer görevlileri kanun gereğince atar ve görevden alır,
  11. Bir bakan hakkında verilen güvensizlik oyu üzerine nihai karar verir,
  12. Abhazya Cumhuriyeti Başkanının, görevden alınması amacıyla yargılanmasına karar verir,
  13. Af ilan eder.
  14. Savaş ilan edilmesine ve barış imzalanmasına karar verir,
  15. Abhazya Cumhuriyeti milletvekillerinin dokunulmazlıkları hakkında karar verir.
  16. Olağanüstü hal ve savaş ilan edilmesi hakkındaki kararın yasallığını denetler.
  17. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası tarafından verilen diğer görevleri yerine getirir.

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya’da son parlemento seçimleri 10 Nisan 2012 yapılmıştır. Mevcut Parlemento başkanı olarak Valeri Bganba’dır.

Mevcut parlementoda bulunan tek Türkiye’den anavatana geri dönmüş (repatriant) vekil Ardzınba Tayfun’dur.

Parlemento websitesi : http://www.parlamentra.org/

YARGI

Abhazya Cumhuriyeti’nde yargı hakkı mahkemelerindir. Abhazya Cumhuriyeti’nde mahkemeler anayasa yasalarında belirtildiği gibidir. Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Kısım 5, Madde 73’e göre; Abhazya Cumhuriyeti yüksek yargı organı yüksek mahkemedir. Abhazya Cumhuriyeti Yüksek Mahkemesi ;

  1. Başkan, Parlamento ve diğer devlet organları ile yerel yönetimlerin aldığı bütün kararların anayasaya uygunluğunu denetlemek,
  2. Devlet ile yerel yönetimler arasındaki uyuşmazlıkları karara bağlamak,
  3. Seçimler ve seçim usulü hakkındaki uyuşmazlıkları karara bağlamak,
  4. Anayasa hakkındaki herhangi bir anlaşmazlığı çözmek veya bu konudaki görüşünü açıklamak
  5. Cezai, hukuk ve idari davalarda yasal prosedürü yerine getirmek
  6. Abhazya Cumhuriyeti mahkemelerinde verilen bütün kararların yasallığını denetlemek
  7. Bütün mahkemelere yasal prosedür ile ilgili konularda açıklama sağlamaktır.

(http://altinpost.org/bilgi-belge/item/1887-abhazya-anayasas%C4%B1.html)

Abhazya Yüksek Mahkemesi Web sitesi: http://www.vs-ra.org/

YEREL SEÇİMLER

Abhazya Cumhuriyeti’nde Belediye Başkanlığı ve şehir Valiliği sıfatları tek bir bireyde toplanmaktadır. Vali sıfatını alan bu kişiler mevcut dönemin devlet başkanı tarafından atanmaktadırlar. Vali olarak seçilmenin önemli koşullarından biri vali adayının daha önce il meclisinde görev yapmış olmasıdır.

Abhazya’da 7 bölge Valiliği ve 3 şehir Valiliği (Sukhum, Pitsunda ve Novi Afon) bulunmaktadır.

Abhazya’da son yerel seçimler Gal Bölgesi hariç olmak üzere 3 Nisan 2016’da yapılmıştır. Gal Bölgesinin yerel seçimleri 2017 baharında gerçekleşecek. (http://abkhazinform.com/ )

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

 

Abhazya Cumhuriyeti’nin Politik Tarihinde Devletleşme Süreci -Tarba Sude Yılmaz

Günümüzde Abhazya Cumhuriyeti çatısında yaşayan Abhaz halkı tarih sahnesine cumhuriyet kurulmadan yüzyıllar önce çıkmışlardır. Abhazların ilk ataları Abeşla’ların bugünkü Abhazya ve çevresinde tarih sahnesine çıkışı M.Ö. 5000 yılda görülmüştür. M.Ö. 3000 yılında Abhazların ataları Abasg, Apsil, Sanik ve Misimian’ların bugünkü Abhazya ve çevresinde ayrı topluluklar halinde yaşamaya başlaması ve M.Ö. 2000 ve 1000 yıllar arasında bugünkü Abhazya kıyılarında toplu yerleşim merkezlerini oluşturmaya başlamaları günümüze kadar ulaşan bilgiler arasındadır.

Tarih boyunca Abhazya toprakları konumu dolayısı ile Bizans’ın, Perslerin, Osmanlının (Araplar, Hazar Türkleri, İskitler vs.) ve Çarlık Rusya’nın hedefi haline gelmiş, asla kendi haline bırakılmamıştır. Lojistik olarak merkezi yollar üzerinde oluşu ve kuzey-güney arasındaki göçlerle sürekli olarak tehdit altında tutulmuş, savaş ortamında yaşatılmıştır.

Abhazların ilk devletleşmesi M.S 8. Yüzyılda görülmüştür. 730 yılında kurulan Abhaz Krallığı bu coğrafyada varlığını 1008 yılına kadar sürdürmüştür. 1008 yılında Gürcü Krallığıyla hanedan verasetiyle birleşmiştir. Zamanla Batı Gürcistan’ı içine alan Abhaz Krallığı ne yazık ki Moğol istilası ile yıkıldı ve kendi topraklarında tekrar egemenlik kurdular.

M.S 800 yılındaki Avrupa Haritasında Abhazya Krallığı Haritası (http://abkhazworld.com/aw/abkhazia )

Arap, Pers, Bizans istilalarının ardından Abhazya 1455’de Osmanlı, 1810’da da kısmen Rusya’nın kontrolüne girdi. Tüm bu dönemlerde Abhazya’nın siyasi varlığı ve devlet yapısı özerk bir statüde de olsa hep devam etti. Abhazya’da farklı yerel yönetimler kurulmuş, ancak Bolşevik Devrimi sonrası 1918 yılında Abhazya Kafkas Dağlı Halkları Konfederasyonu’na katılmıştır.

1921 yılına gelindiğinde ise Abhaz halkı Bağımsız Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurmuştur. 31 Mart 1921’de bağımsızlık dönemin Rus lideri Lenin’e bildirilmiş ve Gürcistan da 21 Mayıs 1921’de Bağımsız Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti tanımıştır. (Dr. V.A Chirikba. The international legal status of the Republic of Abkhazia in the light of international law. “Independence of Abkhazia and Prospects for the Caucasus” Konferansında sunulmuştur. Istanbul, Bilgi University, 30 May 2009. http://apsnyteka.org/file/Chirikba_The_International_Legal_Status_ of_the_Republic_of_Abkhazia.pdf)

1921’den 1931’e kadar Sovyet Cumhuriyetlerinden biri olan Abhazya, Stalin’in çalışmalarıyla özerk statüsüne indirgenmiş ve 1931’de Gürcistan’a bağlanmıştır. 1931, 1957,1967,1978 ve 1989’da Abhazlar bu durumu büyük eylemlerle protesto etmiştir. (http://abkhazworld.com/aw/conflict/731-the-georgian-abkhazian-conflict-chirikba )

Abhazya’nın Gürcistan’a bağlanmasından sonra Gürcistan Abhazlar üzerinde yoğun bir şekilde asimilasyon çalışmalarına başlamıştır. Abhazya’ya Gürcü ailelerin zorunlu ikamet ettirilmesi, Abhaz alfabesinin kullanılmasının yasaklanması ve akabinde Gürcü alfabesi baz alınarak yeni bir alfabe oluşturulması bu çalışmaların başında gelmektedir.

Ancak 1980’lerin sonuna doğru Abhazlar ve ülkeye sonradan yerleştirilen Gürcüler arasındaki etnik sorunlar tansiyonu artırdı. 1989 yılında “Üniversite Olayları” olarak bilinen sorun gündeme geldi ve yine aynı yıl içinde Abhaz Halk Cephesi kurulmuştur.

Bu gelişmelerin sonucunda meydana gelen etnik çatışmalar karşısında, Gürcistan 14 Ağustos 1992’de Abhazya’ya saldırmak suretiyle savaş açmıştır. Bir yılı aşkın süre zarfında devam eden savaş 30 Eylül 1993 tarihinde Abhazya’nın zaferiyle sonuçlanmıştır.

Abhazların zaferiyle sonuçlanan bağımsızlık savaşını takip eden uzun yıllar boyunca, o tarihlerde başta Gürcistan’ın da üyesi olduğu Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) tarafından 1996 yılından itibaren Abhazya’ya ağır bir ambargo uygulanmaya başlandı. Kara sınırları kapatıldı, denizden abluka uygulandı. Mandalina gibi en önemli tarım ürünlerinin ihracı ya engellendi, ya da kısıtlandı. 2006 yılından itibaren BDT üyesi Rusya Federasyonu, daha önce kısmen gevşettiği ambargoyu fiilen adım adım kaldırdı.

BDT’nin dışında Abhazya’nın Türkiye’den siyasi, ekonomik ve sosyal olarak tanınma beklentisinde olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Türkiye’nin Abhazya’yı tanımaması iki ülke arasındaki ilişkileri sınırlandırmaktadır.

30 Eylül 1993’de savaş sona ermiş, 26 Kasım 1994 yılında Abhazya Cumhuriyeti 1921 anayasasına dönüş yaparak bağımsızlığını ilan etmiştir. 26 Kasım 1994’de kabul edilen Abhazya Anayasası, 1999’da tüm Abhazya’da yapılan referandumla yeniden onaylanmıştır. Aynı yıl içinde (1999) Abhazya Devlet Bağımsızlığı Yasası kabul edilmiştir.

26 Ağustos 2008 tarihinde Rusya Federasyonu tarafından resmen tanınmıştır. Rusya Federasyonu’nun ardından Abhazya’yı BM üye ülkelerinden 5 Eylül 2008’de Nikaragua, 10 Eylül 2009’da Venezuella, 15 Aralık 2009’da Nauru, 29 Nisan 2010’da Vanuatu, 29 Eylül 2011’de Tuvalu devletleri de resmen tanıdığını açıkladı. 2011 yılından itibaren Abhazya’nın uluslararası alanda bağımsız bir devlet olarak tanınmasına yönelik çalışmalar hız kesmeden sürdürülmektedir.

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

 

10 Temmuz Referandumu – Tarba Sude Yilmaz

Son aylarda Abhazya’da siyasi ve sosyal hayatı meşgul eden oldukça önemli bir mesele vardı. Abhazya’da muhalefetin talepleri sonuncunda referandum yapılması kararlaştırıldı.

Abhazya Referandum Kanunu Bolum 1, madde 4’e göre Abhazya Cumhuriyetinin bağımsızlığını yok edecek, devletin toprak bütünlüğü ve sınırların değişmesini talep edecek ve her türlü temel insan haklarını sınırlayacak konularda referandum yapılması kanunen yasaklanmıştır. Yine Abhazya Cumhuriyeti Referandum Kanunu bolum 2, madde 7’ye göre, referandumun düzenlenebilmesi için en az 10 bin vatandaşın imza vermesi gerekmektedir.

2016 Mart ayında 46 kişiden oluşan bir grup, ülkede sosyo-politik durumun kötüleştiği iddiasıyla Merkez Seçim Komisyonu’na başvurarak erken seçim yapılmasını istemişler, bununla ilgili basın toplantısı ve miting düzenlemişlerdi. Bu kapsamda ülkede geçtiğimiz aylarda imza toplama kampanyası düzenlendi. Grubun talebi komisyon tarafından nihai protokol ile 19 Mayıs 2016 tarihinde Cumhurbaşkanı’na iletilmişti.

Abhazya Cumhuriyeti Anayasası Bölüm 4 madde 53’e dayanarak referanduma gitme kararı alan Cumhurbaşkanı Raul HACIMBA, bu konuyla ilgili olarak şunları söyledi: “Abhazya halkının alacağı karardan korkmadığımız için referandum kararı aldık. Politik ve sosyo-ekonomik kalkınma yolunda ülkemizin bugünlerde yaşamakta olduğu karmaşıklık göz önüne alındığında; tüm insanlarımızın istek ve ihtiyaçlarına cevap verebilmemiz, ülkemizdeki ulusal uyum ve istikrarı koruyabilmemiz, anayasanın garantörü olarak göreve devam edebilmemiz için, halkın iradesiyle göreve gelmiş hükümetimizin konsolidasyonu gerekmektedir. Abhazya halkını referanduma çağırıyorum. Abhazya’nın çok uluslu bilge insanlarının, binlerce cana mal olan Abhaz Devleti’ni güçlendirerek, refah seviyesini artırarak yoluna devam etmesini sağlayacak doğru kararı vereceklerine eminim.” (http://altinpost.org/haber-arsivi/item/2980-abhazya-erken-se%C3%A7im-i%C3%A7in-referanduma-gidiyor.html )

Kararnameye göre bu referandumda halka şu soru sorulacaktı: “Abhazya Cumhurbaşkanlığı seçiminin erken yapılmasının gerekli olduğunu düşünüyor musunuz?”. Muhalifler halktan “Evet” oyu vermelerini beklerken, iktidar yandaşları da “Hayır” oylarını bekliyor olacaktı.

Raul HACIMBA 2014 yılındaki Mayıs olaylarından sonra yapılan seçimle %50.57 oy alarak göreve seçilmişti. Yapılacak olan referandumla Hacımba’nın halk nezdinde oy kaybedip kaybetmediğinin de istatistiği yapılmış olacaktı.

Referandum günü yaklaştıkça ülkede tansiyon günden güne arttı. Referanduma bir hafta kala oldukça kalabalık muhalif bir grup Sohum Filarmoni Sarayı’nda bir kongre düzenledi. Kongre sonrasında miting düzenleyen katılımcılar referandumun ertelenmesini talep ederek İçişleri Bakanlığına yürüdü.

Muhalifler, İçişleri Bakan Leonid Dzapşba hakkında şikayetçiydiler. “10 Temmuz’da yapılacak olan referandumda vatandaşların özgür iradeleriyle oy kullanmalarını engelleme girişimleri olduğunu, bazı bakanlıkların da aynı yolu izlediğini, birçok şehir, ilçe ve köy yönetimlerine baskı yapıldığı ve ülkedeki suç durumunun giderek kötüleştiğini iddia eden göstericiler, Cumhurbaşkanı Hacimba Leonid Dzapşba’yı görevden alıncaya kadar yerlerinden ayrılmayacaklarını söylediler.

Muhalefeti temsilen Kvitsinya yaptığı açıklamada hükümetten isteklerini üç başlık altında anlattı:

1) Referandum tarihi 10 Temmuz 2016 yerine Ekim veya Kasım ayına ertelensin.

2) Kullanım süreleri dolmuş pasaport sahipleri de referandumda oy kullanabilsin ve Moskova ve Karaçay Çerkesk’de de oy sandıkları açılsın.

3) İçişleri Bakanı istifa etsin. “ (http://www.altinpost.org/haber-arsivi/item/3008-abhazya-da-muhalefet-mitinginde-i%C3%A7i%C5%9Fleri-bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-na-bask%C4%B1n-yap%C4%B1ld%C4%B1.html )

Cumhurbaşkanı Raul Hacımba, göstericilerin talepleri üzerine, kullanım süresi dolmuş olan pasaportların kullanımına onay verdi ve İçişleri Bakanı Dzapşba’nın görevini askıya alan kararnameyi imzaladı. Ancak referandum tarihini ertelemedi. Buna neden olarak Abhazya Cumhuriyeti Referandum Yasası bölüm 2, madde 16’ya göre referandum kararı alndıktan sonra ilk bir ay ve takip eden üç ay sonrasında referandum yapılamaması şartı gösterilebilir.

Dün (10.07.2016)’da belirlendiği üzere referandum gerçekleşti. Ancak ülke genelinde seçmenlerin %1’inden az bir katılım görüldü. “Referanduma Abhazya genelinde toplam 1322 kişi katıldı. Katılım genel seçmen oranına göre %0.99 olarak belirlendi. Abhazya seçim kanununa göre, referandumun geçerli olabilmesi için genel seçmenin %50 ve üstü katılım gerekiyor. Bu sonuca göre referandum geçerliliğini yitirmiş oluyor.“  (http://www.abhazyam.com/haber/5515/referandum-sonuclandi.html )

Abhazya Cumhuriyeti Referandum Kanunu bolum 5 madde 28’e  göre yapılan referandum katılım azlığından dolayı iptal edilirse takip eden iki sene boyunca aynı konuyla ilgili referandum yapılamayacak.

Bu yazı Tarba Sude Yılmaz tarafından Abhazya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde yapmakta olduğu Staj Çalışması kapsamında hazırlanmıştır.

Jade Cemre Adana Çerkes Kültür Derneği’nde

Abhazya Stratejik Araştırmalar Merkezi Bilimsel Koordinatörü ve yüksek araştırmacısı Dr. Jade Cemre Erciyes, 21 Mayıs “Diaspora’da 152 yıl” programı kapsamında Adana Çerkes Kültür Derneği’nde “Sürgünden Dönüşe Diaspora” başlıklı bir konuşma yaptı. Abhazya-Diaspora ilişkilerine de değinen Jade, günümüzde dönüşün herşeyi geride bırakıp gitmek olmadığını anlattı. Dr. İsmail Güneş’in moderatörlüğünü yaptığı toplantıda Dr. Cahit Aslan diasporanın temel kodlarını koruyabildiği ölçüde varlıklarını sürdürebileceğini söyledi. Etkinlik yerel yönetimler, farklı sivil toplum kuruluşları ve basından da ilgi gördü. Hakkında çıkan bazı haberler:

Mılliyet Gazetesi haberi için tıklayın

http://www.haber24.com/cerkes-surgunu-adana-da-tartisildi-haberi-1499289

http://www.adanaulus.com/cerkes-surgunu-adanada-tartisildi.html

http://www.ekspresgazete.com/?/haber/oku/81639

http://www.guneytimes.com/cerkes-surgunu-adanada-tartisildi/

http://www.sondakika.com/haber/haber-cerkes-surgunu-adana-da-tartisildi-8464285/